Ο Κωνσταντίνος Μάριος στη γειτονιά των αγγέλων
Δημοσιευμένο από Editor στην κατηγορία ΠολιτισμόςΈσβησε ο θεμελιωτής του ΔΗΠΕΘΕ στη Χίο
Κηδεύτηκε το Σάββατο στην Αθήνα, την πόλη που τον αγάπησε και της το ανταπέδιδε, ο Κωνσταντίνος Μάριος Ξύδας. Ο Κωνσταντίνος έσβησε στο νοσοκομείο Σισμανόγλειο την Τετάρτη 16 του μήνα. Εκεί είχε μεταφερθεί με σοβαρό εγκεφαλικό πρόβλημα τον περασμένο Νοέμβριο, ενώ από τον περασμένο Απρίλιο βρισκόταν σε κώμα.
Τα τελευταία χρόνια ο Κωνσταντίνος Μάριος ζούσε στο Ναύπλιο, έναν τόπο που αγαπούσε ιδιαίτερα γιατί εκεί διασταυρωνόταν η αύρα της θάλασσας που λάτρευε με την αύρα της Ολύμπιας, της Επιδαύρου, και του αρχαίου θεάτρου που λάτρευε επίσης. Επιπλέον ήταν κοντά στην Αθήνα, κι έτσι μπορούσε να πηγαινοέρχεται πιο εύκολα για να μεταδίδει τις ατέλειωτες γνώσεις που είχε στο θέατρο, αλλά η Χίος δεν τις «χρειαζότανε».
Κάπως έτσι ο χαρισματικός θεατράνθρωπος, μας αποχαιρέτησε πριν δύο χρόνια περίπου όταν έριξε πέτρα πίσω του πικραμένος από όλους και όλα.
«Η Χίος δε με χρειάζεται πια» ήταν το απόσταγμα της τελευταίας εφ’ όλης της ύλης συνέντευξης που έδωσε στη «Δημοκρατική» στις 29 Νοεμβρίου του 20005. Από εκείνη τη συνέντευξη αναδημοσιεύουμε σήμερα ένα μεγάλο απόσπασμα:
Σαν συγγραφέας πολυβραβευμένος – πέρυσι μάλιστα πήρατε το πρώτο βραβείο στον πρώτο αιγαιοπελαγίτικο διαγωνισμό συγγραφής θεατρικού έργου- πώς βλέπετε τον σημερινό θεατρικό λόγο;
Ο θεατρικός λόγος εξελίσσεται. Και μέσα στα χρόνια και στον ίδιο το συγγραφέα. Ας πούμε εγώ, έγραψα το πρώτο μου ολοκληρωμένο θεατρικό έργο, την «Προσωρινή Διαμονή», που τιμήθηκε και με κρατικό βραβείο θεάτρου από το υπουργείο Πολιτισμού, (ήτανε η πρώτη ελεύθερη βράβευση που έγινε μετά τη πτώση της δικτατορίας) το 1974. Από τότε μέχρι τώρα παρατηρώντας τη δικιά μου δουλειά βλέπω πόσο πολύ έχει αλλάξει ο τρόπος της γραφής μου. Πόσο μάλλον η γραφή ενός έθνους. Εκείνο που έχει γοητεία είναι να μπορεί κανείς να αφουγκράζεται την πραγματικότητα, αλλά να μην ξεφεύγει και από τις αιώνιες αξίες που χαρακτηρίζουν τη ζωή των ανθρώπων γενικά, Να μην πέφτεις στην ευτέλεια της παρατήρησης και της απεικόνισης μέσα στο αυστηρό σήμερα. Γιατί τότε το έργο μετά λίγους μήνες, δε θα ενδιαφέρει κανένα.
Παράλληλα με τη συγγραφή έργων εξελίσσονταν και η ενασχόλησή σας με τη θεατρική πράξη. Σκηνοθετούσατε, διδάσκατε, παίζατε…
Και μετέφραζα. Έχω ένα πολύ μεγάλο έργο μεταφραστικής δουλειάς. Έχω μεταφράσει πολύ λίγο αρχαίο θέατρο, λίγο περισσότερο Σαίξπηρ και πολύ σύγχρονο αμερικάνικο θέατρο. Γιατί όταν ήμουν καλλιτεχνικός διευθυντής του Ασκητικού θεάτρου, αυτά τα οκτώ χρόνια, είχα βάλει δύο παράλληλους σκοπούς που με τη στήριξη των συνεργατών μου, τους πραγματοποιήσαμε. Από τη μια κάναμε αναβίωση του κλασικού θεάτρου, κάναμε μια καινούρια μετάφραση στα κλασικά έργα για να είναι πιο βατά και τα ανεβάζαμε, κι από την άλλη αναζητούσαμε την πολύ-πολύ σύγχρονη δραματουργία. Αγόραζα τα δικαιώματα των έργων, τα μετέφραζα και τα παρουσίαζα στην Αθήνα ταυτόχρονα με το ανέβασμά τους στην Αμερική.
Αφήσατε όλα αυτά και ήρθατε στη Χίο, τέλη του ‘80 αν θυμάμαι καλά;
Ναι με προσκάλεσαν το ‘88. Είχα την εμπειρία του Ασκητικού Θεάτρου που ήταν ένα θέατρο φτωχό μεν στα οικονομικά του, αλλά με πολύ υψηλά καλλιτεχνικά οράματα. Υπήρξα ένας καλομαθημένος του θεάτρου. Το Ασκητικό υπήρξε εφαλτήριο για πολλούς νέους να περάσουν στο εμπορικό θέατρο, στις μεγάλες σάλες. Από την άλλη δούλεψα και με ανθρώπους ήδη καταξιωμένους στο θέατρο, από το 80 μέχρι το 88. Η εργασία μου εκτιμήθηκε από αυτούς του ανθρώπους τους ήδη καταξιωμένους. Ήτανε μια μεγάλη θυσία να αφήσω πίσω μου όλο αυτό το περιβάλλον, για να έρθω σε ένα χώρο που δεν τον ήξερα καλά. Είχα λείψει ήδη 15 χρόνια και είχα μάθει αλλιώς. Ήρθα σε ένα περιβάλλον που στην αρχή ήταν γεμάτο απορίες. Πρέπει να θυμηθώ ότι ορισμένοι άνθρωποι με βοήθησαν παρά πολύ να οδηγήσω τα πράγματα προς την κατεύθυνση ενός σοβαρού θεάτρου. Όταν ήρθα εγώ το κτίριο που στεγάζεται το Ομήρειο, ήταν ένα μαρμάρινο πολυτελές οίκημα ολίγον τοτέμ. Απλησίαστο. Μόλις είχε περιέλθει στα χέρια του Δήμου και δεν είχε το χαρακτήρα της κυψέλης που σιγά-σιγά απέκτησε.
Ξεκινήσαμε ένα πρόγραμμα ζωής. Το πρώτο -πρώτο εργαστήριο ήταν το ψηφιδωτό. Όταν ο τότε δήμαρχος Γιάννης Μπουμπάρης μου είπε να κάνουμε και θέατρο, η πρώτη μου αντίδραση ήταν αρνητική γιατί φοβόμουν πολύ. Αφού δεν υπήρχε υποδομή, πώς; Ξεκινήσαμε με πολύ προσεκτικά βήματα. Από την αρχή έκανα σαφές ότι αν ξεκινήσουμε εκπαιδευτικά προγράμματα θα κάνουμε αυτά που προβλέπει το Π.Δ. για τη θεατρική εκπαίδευση. Έτσι και έγινε. Επειδή βεβαίως ένας άνθρωπος μόνος του δεν μπορεί να τα κάνει αυτά, είχα μετακλητούς καθηγητές από την Αθήνα, συν που τραβούσα εγώ τον «αραμπά». Εκεί θήτευσαν τέσσερις πέντε φουρνιές οι οποίοι με επίπονη τριετή σπουδή, έφτασαν να αποκτήσουν κάποια κατάρτιση που τους επέτρεψε να θεωρούνται και καλώς θεωρούνται, επαγγελματίες ηθοποιοί. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι μέλη του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών.
Από εκείνες τις φουρνιές υπάρχουν κάποιοι για τους οποίους υπερηφανεύεστε που χάρη σε εσάς βγήκαν στο θέατρο;
Χάρη σε μένα, δε μπορώ να το πω. Σήμερα ας πούμε, βλέπω και καμαρώνω μαθητές μου, αλλά δε λέω ότι χάρη σε μένα γίνανε. Ήμουν η απλώς αιτία η αφορμή για να καταλάβουν όσοι ήταν υποψιασμένοι, ότι έχουν πολύ περισσότερα να μάθουν, αλλά ήρθαν και νέα παιδιά που δεν ήξεραν από θεατρική ανάγνωση, και με τη δική μου παρότρυνση μπήκαν σε μια νοοτροπία θεατρική.
Η εξέλιξη του θεατρικού εργαστηρίου σε Δημοτικό και ακολούθως σε Περιφερειακό θέατρο πώς έγινε;
Πολύ αργά και μεθοδικά. Πέρα από τη διδασκαλική μου εργασία μέσα στην τάξη, εγώ δούλευα πάντα δίπλα και σε ένα διοικητικό οργανωτικό κανάλι. Προσπαθούσα να δω τι ευκαιρίες μας έδινε η ευρωπαϊκή κοινότητα. Θυμάμαι ότι πάντα με τη βοήθεια του δημάρχου μας τότε, είχα εξασφαλίσει κονδύλια όχι μόνο για να αμείβονται οι καθηγητές που έρχονται απέξω, αλλά για να επιδοτηθούν και οι ίδιοι οι σπουδαστές, ούτως ώστε να έχουν ακόμα περισσότερη όρεξη και χρόνο να διαθέσουν, καθώς είχαμε και τις παραστάσεις εφαρμογής που ετοιμάζοντο με όλες τις απαιτήσεις μιας επαγγελματικής παράστασης. Ήταν και αυτό το με επαγγελματικές προδιαγραφές ανέβασμα των παραστάσεων, στο πλαίσιο της διδασκαλίας, ούτως ώστε να καταλάβουν οι σπουδαστές ποιος είναι ο ρόλος της μοδίστρας, του ξυλουργού, του ηλεκτρολόγου, ότι το θέατρο δεν είναι μόνο ένας ταλαντούχος ηθοποιός και μία λάμπα. Είναι σύνθεση πολλών τεχνών και ιδεών.
Υπερασπιστήκατε με πάθος θα έλεγα τον διαχωρισμό μεταξύ επαγγελματικού και ερασιτεχνικού θεάτρου, κι όμως σήμερα το ΔΗΠΕΘΕ Βορείου Αιγαίου απασχολεί πολλούς ερασιτέχνες
Εγώ δε θα το έκανα αυτό το πράγμα ποτέ, διότι πιστεύω ότι άλλη είναι η δουλειά του ενός και άλλη του άλλου. Δεν προβλέπεται άλλωστε από την προγραμματική σύμβαση των ΔΗΠΕΘΕ. Μέσα στους ιδρυτικούς στόχους των ΔΗΠΕΘΕ αναφέρει ότι ένας βασικός σκοπός είναι η προώθηση του κλάδου των ηθοποιών και εννοεί τους ανθρώπους που ανήκουν στο ΣΕΗ. Επομένως θα ήμουν παράταιρος με την προγραμματική σύμβαση, την οποία και με κίνδυνο υπηρετούσα, και είχα πολλές φορές κατηγορηθεί ότι είμαι σκλάβος της κεντρικής Αθήνας. Και τώρα διαβάζω ότι άνθρωποι του ΔΗΠΕΘΕ ζητούν από το υπουργείο Πολιτισμού έναν εσωτερικό κανονισμό, μια σύμβαση που να αφορά όλα τα ΔΗΠΕΘΕ. Μα αυτήν την είχαμε και έγινε μάχη να τη χαλάσουμε. Θυμούμαι με πόση επιμονή στη θητεία μου, ως καλλιτεχνικός διευθυντής, προσπαθούσαν να πάρουν αρμοδιότητες που τις προέβλεπε ο νόμος από τον καλλιτεχνικό διευθυντή και να τις δώσουν στο διοικητικό συμβούλιο. Όπως ας πούμε την επιλογή των έργων, την επιλογή των καλλιτεχνών, τις προσλήψεις, που τα είχε προβλέψει με κάθε ακρίβεια ο νόμος. Και τώρα γυρίζουν πίσω και ζητούν από το υπουργείο έναν μπουσούλα. Για να έχουμε ίσως πάλι έδαφος να ξαναχαλάσουμε.
Ο δικός σας ρόλος στην εξέλιξη αυτού του θεάτρου ποιος ήταν;
Είχα δράσει καταλυτικά πριν από την επίσκεψη του τότε υπουργού πολιτισμού κ. Μικρούτσικου. Είχε ήδη γίνει γνωστό σε όλους τους θεατρικούς κύκλους της πρωτεύουσας ότι στη Χίο γίνεται μια σοβαρή θεατρική δουλειά. Όταν ήρθε ο υπουργός εδώ, δέχτηκε κάπου ογδόντα προτάσεις και στο τέλος είπε ότι δύο θα προωθηθούν και θα χρηματοδοτηθούν αμέσως. Το ένα ήταν η αναστήλωση του αρχαιολογικού Μουσείου και το άλλο η αναβάθμιση του ΔΗΘΕΧ σε ΔΗΠΕΘΕ Βορείου Αιγαίου με έδρα τη Χίο. Για μένα ήταν μια αναπάντεχη απόφαση γιατί ήρθε σχετικά γρήγορα, αλλά εκείνος εξήγησε ότι αυτό δεν είναι χαριστικό, γίνεται επειδή οι επιδόσεις στο συγκεκριμένο σχήμα και ο συγκεκριμένος άνθρωπος (αναφέρθηκε στο πρόσωπό μου) είναι άξιοι να πάρουν αυτή την ευθύνη, και την τιμή θα έλεγα εγώ. Βεβαίως μετά από όλο αυτό, για το οποίο είχα εργαστεί 8 χρόνια, εγώ τελείωσα. Το απαύγασμα, η επιβράβευσή μου, ήταν να απολυθώ.
Πώς αισθάνθηκες τότε;
Απαίσια. Και ακόμα πιο απαίσια, όταν μακριά πια από εδώ, διάβαζα στις εφημερίδες για σκάνδαλα που άρχισαν να βγαίνουν στην επιφάνεια. Το θέατρο που εγώ είχα φτιάξει μέσα στην αγκαλιά μου, έγινε θέατρο του γελοίου. Ξαφνικά έγινε μια έκρηξη γελοιότητας.
Επιστρέψατε όμως ως καλλιτεχνικός διευθυντής. Πώς τα βρήκατε τότε τα πράγματα;
Άφησα ένα θέατρο που λειτουργούσε πολύ ρομαντικά, με ατμόσφαιρα κρυφού σχολειού, με πολύ έρευνα, με εμμονή σε κάποιες παιδαγωγικές μεθόδους και ήρθα μετά και βρήκα το μοντέλο της εμπορικής επιτυχίας. Να θέλουν, αν είναι δυνατόν με την παρουσία τη δική μου, να κάνουν τέτοια έργα. Πρότεινα έργα, τα όποια, χωρίς να τα διαβάσουνε, τα έκοβαν επειδή ο τίτλος δεν ήταν εμπορικός. Επέμεναν να ανεβαίνουν έργα που κατά την κρίση τους θα έσπαγαν ταμεία, θα έκαναν το θέατρο προσιτό. Να σας πω κάτι. Τώρα πια, που δεν έχω καμία σχέση με το θέατρο αυτό και έχω ξεπεράσει την πίκρα μου και δόξα τω Θεώ είμαι καλά, από θέματα υγείας τα οποία μου δημιουργήθηκαν τότε, και ευτυχώς τα έχω ξεπεράσει, ξέρω ότι έχω δικαιωθεί για τις θεατρικές επιλογές μου. [...]
Σας χρειάστηκαν από τότε;
Όχι, ποτέ. Και μία φορά που έκαμα αίτηση έτσι πολύ σεμνά με όλα μου τα δικαιολογητικά στο Ομήρειο, λες και δεν ήξεραν ποιος είμαι, η αίτηση μου απερρίφθη. Ούτε στο εργαστήριο του ΔΗΠΕΘΕ υπάρχει θέση για μένα. Τώρα πια τα λέω χαμογελώντας.
Το ΔΗΠΕΘΕ φέτος κλείνει δέκα χρόνια ζωής. Θα δηλώσετε κάτι γι’ αυτό;
Τώρα πια ο λόγος μου είναι πτερόεντα, δεν μου δίνει κανείς σημασία. Εγώ δεν πάω ακάλεστος ούτε σε κηδεία. Δεν έχω σκοπό, ούτε να υποδείξω, ούτε να κατευθύνω. Αυτά τα οποία έφτιαξα με τόσο κόπο, όσοι τα αφομοίωσαν και τα έβαλαν μες στην ψυχούλα τους και τα πρεσβεύουν, ας είναι καλά.
Δε σας λείπει το θέατρο τώρα;
Το θέατρο είναι μια πολυσχιδής πράξη. Μου λείπει η διδασκαλία. Και ήδη ετοιμάζομαι να πάω στον τόπο μου, στην Αθήνα, εκεί που με εκτιμούν και μόλις έμαθαν ότι απελευθερώθηκα από τη Χίο με φώναξαν. Αυτά που έμαθα, τα έμαθα για να τα μεταδίδω. Εδώ δεν έχω περιθώρια για να τα μεταδώσω.
Άρθρα (RSS)