Καλλιμασιά: Το δασκαλοχώρι της Χίου
Δημοσιευμένο από Editor στην κατηγορία Πολιτισμός, Συνέντευξη
Τούλα Σαλαγάρα
Ιστορία
Στα δυτικά του χωριού στην τοποθεσία «Καμινάκι» ή « Άγιος Σίδερος » υπήρχε οικισμός από τους κλασσικούς χρόνους, καθώς εκεί το 1935 ο Δ. Μάντικας βρήκε άφθονο δομικό υλικό , επιγραφή , 4ου π.χ.- σύμφωνα με τον Χ. Σαρικάκη, – και θησαυρό νομισμάτων. Στην περιοχή βρίθουν ονομασίες αρχαιογενείς ,όπως Αφροδίσια, Πελάμπουδα από τον Μελάμποδα , Αλεξάντρι από το Αλέξανδρος, Πανιά, Μερία από το Μερίς .
Στην τοποθεσία Πέρα Μύλος υπάρχει η ελιά Liverani με περίμετρο 13,5 μέτρα που αποδεικνύει αρχαία δραστηριότητα. Δίπλα οι «Βα-σιλικές» με άφθονο λαξευμένο δομικό υλικό και όστρακα. Ο Ν. Μπόλιας αναφέρει ότι υπήρχε εκεί επιγραφή, ενώ βρέθηκαν και νομίσματα.
Τα Βυζαντινά χρόνια
Το χωριό πριν από το 13ο αιώνα κατανέμονταν σε 7 οικισμούς, πριν οι συγκυρίες επιβάλλουν τη συγκέντρωση σε ενιαίο χώρο με αμυντική δομή. Κατά τον περιηγητή JEAN DE THEVENOT , ο αμυντικός πύργος κτίστηκε πριν 4 αιώνες. Κτίσμα που βρισκόταν κοντά στον Πύργο αναγόταν στην εποχή των ZACCARIA . Ο αριθμός των 30 εκκλησιών που υπήρχαν το 1639 σύμφωνα με τον FRANCISCO LYRAZZODO μαρτυρεί ότι κτίστηκαν τη Βυζαντινή περίοδο καθώς οι γενοβέζοι εχθρεύονταν τους ορθοδόξους.
Τουρκοκρατία
Η Καλλιμασιά μαζί με άλλα 20 χωριά αποτελούσε τον Δήμο των 21 Μαστιχοχώριων. Πλήρωνε τον υψηλότερο φόρο. Με τον Ανέμωνα ήταν οι πύλες εισόδου στην απαγορευμένη σε ξένους περιοχή της νότιας Χίου, κατά την μαστιχοπαραγωγή. Μόνο με άδεια και συνοδεία περνούσε κανείς τα φυλάκια. Μια βίγλα στη Μονολιά διασφάλιζε την αποτροπή λαθρεμπορίου από τη θάλασσα.
Οι γενικότεροι όροι για την διοίκηση, λατρεία, εκπαίδευση, φορολογία και υγειονομικοί κανονισμοί ίσχυαν και για την Καλλιμασιά. Στα Πάνια, δίπλα στον Ενετικό Πύργο με τη βρύση, δημιουργήθηκε για τους χανσενικούς το 1818 το «καλόν χωρίον των 21 Μαστιχοχωρίων » ή «Λαβοχώρι ».
Ο σεισμός του 1881
Κατά το σεισμό του 1881 το χωριό καταστρέφεται ολοσχερώς και ξανακτίζεται γύρω από το παλιό χάρη στη μετανάστευση που ακολούθησε, αλλά και τους ναυτικούς μετά το β παγκόσμιο πόλεμο.
Εκπαίδευση
Η εκπαίδευση παρέχονταν στα Μοναστήρια. Το 1570 σε κώδικα Λατίνων αναφέρονται «μοναχές της Καλλιμασιάς » ενώ μετά το 1625 λειτουργεί η γυναικεία Μονή της Πλακουριώτισσας. Τα αγόρια μορφώνονταν μετά το 1675, στη Μονή Αγίου Γεωργίου στη Ρα ή Στειρά. Το 1840 δημιουργείται το πρώτο σχολείο, το 1879 κτίζεται το Παρθεναγωγείο, μετά το 1881 έως το 1900 λειτουργεί Αρρεναγωγείο, το οποίο στη συνέχεια στεγάζεται κάτω από το Παρθεναγωγείο . Και τα δύο συστεγάστηκαν σε νέο κτίριο το 1934. Εκεί λειτούργησε το 1968 το παράρτημα του Γυμνασίου της Χίου. Το 1972 το Γυμνάσιο ανεξαρτοποιείται.
Προσωπικότητες
που διέπρεψαν σε μόρφωση και προσφορά
1. Ιωακείμ ο Β΄ (Κοκκώδης), Πατριάρχης Κων/λης
2. Ιωακείμ ο Δ΄ ( Κρουσουλούδης ), Πατριάρχης Κων/λης
3. Μιχαήλ Κεφάλας, Γυμνασιάρχης Ζωγραφείου Σχολής Κων/λης και εκπαιδευτικός σύμβουλος Πατριαρχείου
4. Γεώργιος Ζηλανάκης, Α΄ νευροψυχίατρος στην Κων/λη
5. Λάμπρος Γανιάρης. Πρόεδρος από το 1912 της « Παγχιακής Κοραής » Νέας Υόρκης και πρώτος των Ηνωμένων Σωματείων Αμερικής το 1939.
6. Δημήτρης Χαρτουλιάρης, εκπαιδευτικός , συγγραφέας.
7. Νίκος Σύλλας, 6ος ολυμπιονίκης στο δίσκο το 1936 στο Βερολίνο.
8. Κώστας Περρίκος . Ήρωας και οραματιστής της Ενωμένης Ευρώπης.
9. Χρυσόστομος Γανιάρης, εκδότης του καλού φτηνού βιβλίου, ποιητής και συγγραφέας.
10. Γεώργιος Σταγκούλης. Από τους κύριους ιδρυτές της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών και ισόβιος πρόεδρος της για 50 χρόνια.
(Τα ιστορικά στοιχεία τα πήραμε από την ανέκδοτη ιστορία του Δ. Μελαχροινούδη
«Η Καλλιμασιά της Χίου »)
Η Καλλιμασιά σήμερα
Η Καλλιμασιά είναι η έδρα του Δήμου Ιωνίας. Αποτελείται από 1100 κατοίκους Στα διοικητικά της όρια ανήκουν και οι παραλίες του Αϊ Γιάννη , της Μονολιάς , του Βότοπου και του Αγίου Αιμιλιανού.
Στο χωριό υπάρχουν εμφανή σημάδια ανάπτυξης και οικονομικής άνθησης. Η λειτουργία του εργοστασίου παραδοσιακών ζαχαροειδών της Μεντιτέρα της Ε. Μ. Χίου και η τροφοδοσία με τα προϊόντα αυτά στα Mastihashop σε Ελλάδα και Εξωτερικό αδιαμφισβήτητα το αποδεικνύουν.
Παράλληλα λειτουργούν στο χωριό Αγροτικό Ιατρείο , Συμβολαιογραφείο, Κτηματολογικό Γραφείο, Ταχυδρομείο, Φαρμακείο, καταστήματα με είδη ένδυσης, κομμωτήριο, βιβλιοπωλείο, κέντρα διασκέδασης και ψυχαγωγίας , καταστήματα τροφίμων , super market .
Στην Καλλιμασιά που έχει μείνει γνωστή στην ιστορία και ως δασκαλοχώρι, λόγω των πολλών δασκάλων προστέθηκαν και πάμπολοι επιστήμονες αρκετοί από τους οποίους στελεχώνουν τις υπηρεσίες του νησιού και αρκετοί πλοίαρχοι του Ε. Ν.
Παράλληλα οι κάτοικοι ασχολούνται με την καλλιέργεια της μαστίχας. Ετησίως σύμφωνα με στοιχεία της Ε.Μ.Χ. η Καλλιμασιά παράγει 10 έως 12 τόνους μαστίχα γεγονός που την καθιστά ως ένα από τα μεγάλα Μαστιχοχώρια του νησιού και που δικαιολογεί την ύπαρξη συνεταιρισμού μαστιχοπαραγωγών στην περιοχή.
Τα σχολεία της Καλλιμασιάς ? Γυμνάσιο και Λύκειο ? καταβάλλουν φιλότιμες προσπάθειες και τα καταφέρνουν με αρκετές διακρίσεις μέσα από δραστηριότητες να συμβάλλουν στην πνευματική ζωή του τόπου και να απασχολούν δημιουργικά τα παιδιά. Στο ίδιο μοτίβο και το Εκπολιτιστικό Σωματείο της Προόδου. Διέξοδο ακόμη για τους νέους αποτελούν τα τμήματα μπάσκετ και ποδοσφαίρου του Αθλητικού Σωματείου του Ομήρου. Θα ήταν παράλειψη μα σαν μην αναφέρουμε τη συνεισφορά του προϊσταμένου της Ενορίας Παπά ?Γιώργη Κωνσταντίνου στα πνευματικά πράγματα του χωριού , στο μάζεμα των νέων , στη δημιουργία τράπεζας αίματος και κυρίως ότι η εκκλησία στην Καλλιμασιά τις Κυριακές σφύζει από κόσμο και νέους γεγονός που στις μέρες σπανίζει. Όμως παρόλα αυτά όπως υποστηρίζει ο κ. Μελαχροινούδης υπάρχει διάχυτη η αίσθηση ότι η Καλλιμασιά ψάχνει για μια καλύτερη ταυτότητα και χρειάζεται ενίσχυση του 9χαλαρού ) κοινωνικού ιστού.
Στο χωριό την περίοδο αυτή υπάρχει μια σειρά έργων σε εξέλιξη με στόχο την βελτίωση της ποιότητας της ζωής των κατοίκων. Πρώτο και κυριότερο όπως μας είπε ο Δήμαρχος Π. Καμίτσης σε μια συζήτηση (ολόκληρη θα δημοσιευτεί στο β μέρος του αφιερώματος) η σύνδεση με το βιολογικό και η δημιουργία υποδομών μέσα στη επόμενη διετία για τη σύνδεση και των υπόλοιπων τμημάτων του χωριού. Για το θέμα του νερού θα πρέπει και αυτή τη χρονιά να γίνεται οικονομία στη χρήση του ενώ σε επόμενο Δ. Σ. θα συζητηθεί η αντικατάσταση κομματιού του δικτύου για να μην υπάρχουν διαρροές. Όσον αφορά τα πάρκινγκ και το γνωστό πρόβλημα που υπάρχει στο χωριό στο τεχνικό πρόγραμμα προβλέπεται η δημιουργία νέας πλατείας και χώρου στάθμευσης στο κεντρικό δρόμο, ενώ προτεραιότητα θα δοθεί και στην αγροτική οδοποιοία. Παράλληλα γίνονται προσπάθειες για την επίλυση του προβλήματος με το Κτηματολόγιο. Οι ανάγκες βέβαια πολύ μεγαλύτερες και η Δημοτική Αρχή θα πρέπει με όραμα να συνεχίσει να διεκδικεί πολύ περισσότερα για ένα καλύτερο αύριο.
Ένα μαστιχοχώρι με άρωμα πόλης
Σε σημείο στρατηγικό στο 15ο χιλιόμετρο της επαρχιακής οδού Χίου ? Καλλιμασιάς είναι κτισμένη η έδρα του Δήμου Ιωνίας , η Καλλιμασιά. Οι εκδοχές για το όνομα του χωριού σύμφωνα με στοιχεία που πήραμε από τον Δ. Μελαχροινούδη πολλές. Κατά τον Γ. Ζολώτα πιθανόν να προέρχεται από το Καλλιμάχεια. Ακόμη από την Καλαμισό, πόλη της Βοιωτίας ή από το Καλαμήθι (αγριορίγανη ) ή από το Καλή ? Εμπασιά. Επίσης ενδέχεται από το ομηρικό « αιμασία »( αγκαθωτός φράκτης), και τέλος από το Καλαμίτσι, πόλη της Προποντίδας .
Χαρακτηριστικό γνώρισμα του χωριού πέραν από το ότι έχει χτιστεί σε επίπεδα με αμυντική μορφή γύρω από τον Πύργο τα πολλά τοπωνύμια που μπερδεύουν όσους δεν κατάγονται από εκεί. Κουματός, Μύλος, Πύργος , Βροντάδος, Μνιγούρα, Σελέπερος , δεν είναι άλλο παρά μερικές γειτονιές.
Ξεκινώντας από τη Μνιγούρα συναντάμε το συγκρότημα των σχολείων και το επιβλητικό κτίριο της Προόδου. Στρίβουμε δεξιά, φτάνουμε στη σημερινή πλατεία και αμέσως μετά στην χωριοεκκλησιά ,την Παναγία. Συνεχίζουμε την περιήγησή μας περπατώντας ανάμεσα στα σοκάκια με τα δίπατα σπίτια , τα μπαλκόνια και τις γλάστρες? Η αρχιτεκτονική δομή των σπιτιών ποικίλει? Βρίσκουμε αναπαλαιωμένα πέτρινα, παραδοσιακά χωριατόσπιτα, μοντέρνα και αρκετά ακατοίκητα και ερειπωμένα? Συνεχίζουμε και φτάνουμε στο σημείο που παλιά ήταν ο Πύργος? Σήμερα την ύπαρξη του θυμίζει μόνο μια επιγραφή. Περπατώντας φτάνουμε στο Δημαρχείο , το εκκλησάκι της Αγίας Ειρήνης και συνεχίζουμε προς το Μοναστήρι της Πλακιδιώτισσας?. Το μάτι σου γεμίζει πράσινο καθώς το Μοναστήρι είναι κτισμένο στη φύση , ανάμεσα στα σκίνα?.Απέναντι από το Μοναστήρι βρίσκεται ο Ανέμωνας με τους τρεις μύλους? Γυρίζουμε πίσω, κατεβαίνουμε προς το μακρύ στενό και ανηφορίζουμε προς την Αγία Παρασκευή και τον Άγιο Νικόλα για να απολαύσουμε μια άποψη του χωριού από ψηλά.
Άρθρα (RSS)